P |
adu masu duliu adea saurang anak gadih, gleng nyuh iyealeh Puti Lumo. Gleng sabannarnye idik jalleh, tapi uho ngimbeu nyea Puti Lumo, karno nyea dakdea indiuk dakdea ayang. Anak yatim piatu, kato uho Uluk Ngoh anak lumo. Dek nyea anak lumo, dicabbungk uhuh Puti Lumo. Umur nyuh kiru-kiru tujuh blih taau leh. Kaluarga ayang dingan kaluarga indiuk nyuh dakdea nga mbeuh mintoh. Maskai gala-galeu.
Dalam padu itiuh adea pulo tadih Puti Caktung. Puti Caktung anak uho sanno, dakji bagawe. Ayang wa indiuk nyuh agi idungk, uho kayo sabannar kayo. Dek karno kaluarga kayo itiuh parlu pambantu, dibeeu nyuh leh Puti Lumo talo moh nyea. Apo leh gawoi Puti Lumo, yealeh nulung ngino, ngina adik Puti Caktung, bapnnyangk, masuh mangkak, tanok, nassoh kaa, marsih umoh dan kada-kadeng dibeeu uhuh kahengk, kukmoo, nulung uho nisak, mangkik cabe, bawoa, mangka, bakiho, basiyo dan laa-laai. Nyakai nye nyea gawe. Tapi Puti Caktung sio-sio manno nyea. Dibangngui, dicibingk nyuh. Labba-labbeh kaluk dakdea indiuk wa ayang nyuh umoah. Marasai Puti Lumo. Aba-aboa kannu cibingk dan malah kada-kadeng kannu parandoa. Sabannar marasai siso nye nyea.
Nga sahai tiuh, Puti Lumo disuheu
nassoh. Uho duliu nassoh kan
ayek. Batang ayak duliu barasseh sabannar barseh. Uho mandi, ngambik ayik minau
masu duliu gala-galeu leh ayek, di bata ayak. Mining bata ayak lah banyoak nye
vitamin. Jadi dakdea uho nassoh ayek agih, apo pulo ayik kran lah masak kumoah. Alkisah, ahi
itiuh banyoak nye tassang Puti Lumo, apo pulo kii Puti Caktung. Nyei saddang
asyik nassoh tadih dakdea nyea taau baju Puti Caktung anyauk sallo. Nga anyauk
itiuh tadih baju kasayangan Puti Caktung nye. Baju balloa, binta-bintek.
Didaloik nyuh leh, dituhungk nyuh bata ayak kalaangk, tapi dakdea nyea suwo. Apo lagi ayak darreh, nteh mano ging nteh baju itiuh.
Nteh tasangkauk ala lubeuk, nteh lah adei uho napangk, nteh lah ibei aleng
laauk, dak cokleh nyauk.
Dek karno lah payoh nyea naloik
tadih, tapassoleh nyea dingan raso katakungk knu ngui, malapor balek. Nyea malapor
ngusi indiuk, induk Puti Caktung bahaso bajiu anyauk sallo. Baju ballou. Apo adea Puti Caktung nangngang, mah manggngaih nyuh.
Daloik…daloik!. Apo kato Puti Lumo: lah udoah
akuh naloik. Lah akuh tuhauk batang ayak ka laangk, tapih dakdea akuh suwo.
Kato Puti Caktung pulo: daloik sampo dapengk ! Kaluk dakdea, daloik tarruh
sampo basuwo !. Idik dapengk dak buleh kau balek ! Kaau akuh buneah, binatoa
nye kaau inih! Lah puah induik naggeu, Puti Caktung truh ugea mangngaih. Baju
itiuh bahu ku balli indeuk. Sayang nye akuh!
Dek titung nye Puti Caktung
mangngaih tadih, dakdu ampun agih, mako udoah nyea ngampo kaa nga ludoah nyea
nassang, ging leh Puti Lumo babalek ka batang ayak. Dituhungk nyuh pulo bata
ayak kalaangk. Basuwo nyuh leh uho mandi. Ditasangk nyuh[1]
:
Hoi kayo nga
mandi, adai basuwo bajiu kuh anyauk.
Baju kadudiu
banna-bannengk[2] baju tirabboa niik langaik
Apo jawengk uho mandi tadih :
Kaluk adai akuh naheu sabiu dua atiu
Mbeuh akuh mageh kaau suweh
Tapako
Puti Lumo dek jawaban uho mandi tadih. Pakkok uho inih? Gilei? Kato Puti Lumo
ala atoi nyuh. Laai nga awok tanyo laai pulo jawengk nyuh. Apo
kato Puti Lumo sambi lahai ninggoa uho mandi tadih:
Laai pulo uho nan mandi inih
Laai nga ditanyo laai nga jawengk
Tarruh pulo Puti Lumo nuhungk bata ayak kalaangk. Basuwo pulo nyuh uho nanggeuk. Ditanyo nyuh pulo tadih:
Hoi kayo nga mananggeuk, adei basuwo bajiu kuh anyauk.
Baju kadudiu banna-bannengk baju tirabbou niik langaik
Apo jawengk uho nanggeuk nan ditanyo:
Kaluk adei akuh uli
nanggeuk.
Mbeuh akuh mageh kaau sikak
Heran Puti Lumo. Pakkok ugei uho inih? Apo
gilei ugei? Laai nga di tanyo laai pulo jawengk nyuh. Apo
kato Puti Lumo pulo sambil lahai:
Laai pulo uho nga mananggeuk
Laai ditanyo Laai jawengk
Truh
pulo Puti Lumo bajaloa. Suwo nyuh pulo uho masuh mangkak. Ditasangk pulo tadih
:
Hoi kayo nga masuh mangkak, adea basuwo bajiu kuh anyauk.
Baju kadudiu banna-bannengk baju tirabbou niik langaik
Apo jawengk uho nga ditasangk itiuh:
Kaluk lah masok nasi kamai.
Mbeuh akuh mageh kaau mako
Tapako ulo
Puti Lumo. Pio uho inih, sarupo galeu. Pakkok apo pannai uho iningk inih? Stel galeu. Laai nga awok tanyo laai pulo
jawengk nyuh. Sambi lahai parabe pulo Puti Lumo:
Laai pulo uho nga masuh
mangkak inih
Laai ditanyo Laai jawengk
Tarruh pulo Puti Lumo ging nuhungk bata ayak kalaangk. Basuwo pulo
uho mancai (ngaa). Ditasangk pulo leh:
Hoi kayo nga Ngaa,
adei basuwo bajiu kuh anyauk.
Baju kadudiu banna-bannengk baju tirabbou niik langaik
Apo jawengk uho Ngaa tadih :
Kaluk adei akuh uli Ngaa.
Mbeuh akuh mageh kaau laak
Batambah
heran Puti Lumo. Kato nyei ala atoi nyuh: barangkali uho tpi ayak inih pakkok
galeu. Laai nga awok tanyo laai pulo jawengk nyuh. Apo
kato Puti Lumo sambi lahai:
Laa pulo uho nga Ngaa
Laai ditanyo Laa jawengk
Truh pulo
Puti Lumo bajaloa. Suwo nyuh pulo uho nyalei. Ditasangk pulo malah tadih :
Hoi kayo nga manyalei, adei basuwo bajiu kuh anyauk.
Baju kadudiu banna-bannengk baju tirabbou niik langaik
Apo jawengk uho nyalei itiuh:
Kaluk adei akau uli nyalea.
Mbeuh akuh mageh kaau laak
Iyei
gila-gilei, pakka-pakkok dan pannai-pannai galeu uho sahai inih, kato Puti
Lumo. Stel galeu. Awok nanyo bajiu, nyei laai pulo jawengk nyuh. Sambi lahai nyea
parabe pulo Puti Lumo:
Laa pulo uho nga nyalea.
Laai ditanyo Laai jawengk
Tarruh pulo Puti Lumo ging nuhungk bata ayak kalaangk. Maca-maco
nyea suwo uho. Satiap nga ditanyo sarupo galeu. Laai nga ditanyo laai pulo
jawengk nyuh. Ahai lah malo, lah gallengk. Nyea lah katakung. Nak balek jeeuh.
Dan kaluk balek, tibei umoah saging tabayoa nyuh nyea dikumauk Puti Caktung. Nak nti mano tampik nti, dakdea.
Kaluk nak talo mano pulo. Ahai lah intak-intak pulo. Kaluk tuhau uja garoa, bidea
parahoh. Truh leh bajaloa, kato nyea ala atoi nyuh. Saddang nyea bapika tadih, basuwoleh uho
babideuk. Gasungk nyea nanyo :
Hoi kayo nga babideuk, adea
basuwo bajiu kuh anyauk.
Baju kadudiu banna-bannengk baju tirabbou niik langaik
Dakdea aku suwo, kato uho babideuk tadih. Di beeu nyuh bideuk ka tappoi. Dakdea pika panjoa, disuheuleh Puti Lumo masak kaleng bideuk. Lkah masak! Moh akuh ngantangk kaau ka umoh iniuk nahuh. Lkah! Kato uho babideuk tadih. Masak leh Puti Lumo kaleng bideuk tadih. Apo kato Puti Lumo aleng atoi nyuh: Suho inihleh aku suwo uho nga luhaih. Nga laai pakkok galeu.
Tibea ka umoh tadih, diimbeuleh dek uho babideuk
tadih: Ninau, Ninau !. Bukoak pintau! Adei anak gadih nahoh sessangk. Ahai lah
malo. Beea nyea numpo talo iningk. Yea dibeeuleh dek Ninau tadih kumoah. Dakdea
Ninau tadih banyoak tanyau. Dibagui nyuh Puti Lumo mako. Udah mako disuheu nyuh
tideu. Tideuleh kaau! Kaau inih lah mpak. Tideuleh Puti Lumo tadih. Sabnar
nga-ah, lampak nye.
Pagi isak, lah uku tujeuh bahu Puti Lumo jagea. Siya
subeuh tinggoa. Udoah nyea mandi dibagui uho tuo tuang umoh nyea mako. Udah
itiuh, kato uho tuo tadih: Puti Lumo ! Kaau acok ngino ? Akau adea parlu, nak
ging nte. Jadi umoah mah Ninau itiuh adea budak nak, kiru-kiru umur sataau.
Nteh anak sapau nteh. Anak Ninau idik mungkin, sebab Ninau itiuh kan lah tuo. Lakoi dak
dea ulo. Alau leh ging, Nau ! Taau aku
ngino, kato Puti Lumo.
Mako ging leh Ninau tadih. Kaluk kaau nak mako Puti
Lumo, nasai adea alengk piyak ka dapeu, daloik kihing yeh! Iyeah kato Puti
Lumo. Idik lamo Ninau ging, nangaih leh budak nak tadih. Puti Lumo lah biasea
nyei ngino. Diayung nyuh sambi nyanyi :
Tideu-tideu anak mah, anak
pirok
Mbu bungei, mbu rau, mbu
minyak ato.
Tideu tideu anak sayang,
anak manaih
Mbu ungu mawar, mbu ungu
malati, mbu ungu sdap malam.
Tideu-tideu, tideu tideu………
Yea takallangk
budak nak tadih tideu. Adei nyea jagea, diaseu nyuh pulo sarupo tadih dak :
Tideu-tideu anak mah, anak
pirok
Mbu bungei, mbu rau, mbu
minyak ato.
Tideu tideu anak sayang,
anak manis
Mbu ungu mawar, mbu ungu
malati, mbu ungu sdap malam.
Tideu-tideu, tideu tideu.
Lah
patto ahai, bahu Ninau balek. Apo kabo Puti
Lumo ?. Ilak nye parangai nyuh nau. Tideu leh gawoi nyuh, dakdea nyea nangaih
leh. Yeh, kato Ninau. Kaau acok kaau ngino, itiuh idoak nyea nangaih.
Sabannarnye nyea inih panangaih, dabbeh parangai.
Lah saminggu Puti Lumo talo mah uho
tuo tadih, bahu pagi ahi nga ka lapo nyea nanyo Puti Lumo. Uho tuo itiuh uho
tuo karamangk. Acok nyea nyauk sapau Puti Lumo
dan pio nyea ibea umoh mah nyea. Namun ditasangk nyuh ugea leh: Kaau pio
kaau ibei iningk Puti Lumo ? Dicarito nyuh leh kisah nyea nassoh kilang bajiu
tadih. Udah itiuh, kato Ninau: Lah lamo kaau iningk. Uho usiu lah kilang kaau.
Sahai inih alauleh kaau balek.
Dibageh Ninau tadih ambeu. Nteh apo isoi
aleng ambeu itiuh nga babungkuh dinga kii putah, nteh. Pisu tajoa adea ulo
suweh aleng ambu tadih. Kato Ninau: galeh ambeu inih ! Nga babungkuh aleng
itiuh ibei umoah bee leh mukoak. Tuhauk bee jaloa inih luhaaaiiih, kiru-kiru
asar saging ibea kaau usiu. Jaloa inih adea nga nak, nakai, licai. Saging adea
kaau suwo batang puo ka jaloa, tabboa manno sabatoa untuk jadi tungkangk. Inih
pisau panabbeng!
Ngusisak…, Barangkekleh Puti Lumo tadih.
Sajjoa parjalanan yea basuwo dingan padang
puo. Ditabbeng nyuh sabatoa nga luhaih untuk jadi tungkangk. Ahai pun luhor dan
nyea basuwo dingan bata ayak. Dicacok nyuh bata puo ka tanoh, lalu disangkauk
nyuh ambung ka bata puo tadih. Nyea ging
ngambik ayik siyeng. Udah siya luhor nyea nak narruh parjalanan. Tapi katiku
nak ngambik ambeu nyea takajjungk. Takanjengk ngloi Bujang janta-ilak, ganteng, putah, tinggi
maggeng ambung nyuh. Pandoa-mamandoa leh nyea baduwei tadih. Lamooo nye. Bak
kato lgu uho mining :
Mata bertentang mata
Lidah bisu untuk berkata
Khayalan jauh mengembara
Sejauh pandangan mata
Genggam tangan ku genggam
Beta lupa keliling alam
Hanya nikmat penuh terasa
Hingga dari jiwa ke jiwa……….[3]
Sapau nga duliu parabe, yea leh Puti Lumo.
Kaau sapau inih, takajjungk bee ibei iningk?. Kato bujoa tadih: Pio kaau
takanjengk Puti Lumo ! Jak tadih akau mpak kaau. Akau inih kan bata puo nga kaau paggoa tadih, kato
jantan tadih pulo. Jadi bujoa inih ruponyo
penjelmaan bata puo, lah diatur dek Ninau tampik Puti Lumo talo tadih.
Yea barangkek leh nyea uwea tadih balek ka dusiu.
Lah patto ahai, lah dakkek nyuwea tadih kusiu. Lah ibea ka pintu lawo
nak masak kusiu tadih, mah bakatongk ayam uho usiu tadih gala-galeu. Sarantok
ayam jantoa dan ayam tinea bakatongk:
Tongk katongk
Puti Lumo lah balek moo lakoi
Tongk katongk Puti Lumo lah
balek moo lakoi
Tongk katongk Puti Lumo lah
balek moo lakoi
Takanjengk
dan heran uho usiu gala-galeu. Pio ayo tiba-tibea sarantok bakatongk laleu.
Jantan batinea, ngato Puti Lumo lah balek moo lakoi. Memang Puti Lumo lah
saminngu uho kilang dakdea nyea balek. Cubei kloi ! Kaluk iyea nye Puti Lumo
lah balek. Dikloi leh dek uho tadih, kiro iyea Puti Lumo dingan anak bujoa
suho, lah balek tambih ateng ilui. Nteh ateng mano nteh. Idiiiih ramai nye uho
ngalloi. Ibea usiu Puti Lumo tarruh ging ka umah mah nyea moo janta tadih. Jadi
idoak nyea ging ka umah Puti Caktung. Nyea takung ngusi Puti Caktung.
Alkisah,
lah agak langngo uho tadih, dibukoak leh bungkuh isi ambeu tadih. Apo isoi ? Mmah sagadda tungkau. Kayo leh Puti Lumo.
Secaru resmi kawai leh Puti Lumo dingan bujang jantoa nga dibeeu nyuh tadih.
Tujuh ahi tujuh malo nyea barallek. Udah itiuh ditaggoak nyuh umah ilak . Umah
gaddoa. Sanno leh nyea idungk.
Baraleh
carito ka Puti Caktung. Nanggang caritu Puti Lumo dan ngalli Puti Lumo lah
sanno nye, mako ging Pulo Puti Caktung ka bata ayak. Dihanyungk pulo baju
balloa sallo. Udoah malapor ka indiuk bahasu bajung anyauk tadih, tarruh leh
nyea naloaik nuhungk kata ayak kalaangk. Sarupo dingan Puti Lumo ceng, mula-mulau
suwoleh uho mandi. Dtanyoleh tadih :
Hoi kayo nga mandi, adea basuwo bajiu kuh anyauk.
Baju kadudiu banna-bannengk baju tirabbou niik langaik
Apo jawengk uho mandi : dakdei akuh suwo. Jadi luhaih bee jawengk uho mandi tadih, idoak sarupo Puti Lumo duliu. Puti Lumo duliu kan laai uho nyaweengk. laai ditanyo laai dijawengk. Inih idoak, luha-luhaih bee uho nyawengk: dakdea suwo!
Tarruh puloleh Puti Caktung nuhungk katayak tadih. Batuha-tuhauk suwo pulo uho masuh barreh, uho nanggeuk, uho ngaa dan uho nyalei. Luhaih galeu jawaban uho nga ditanyo: dakdei suwo. Akhirnye ahai lah gallengk, Puti Caktung lah katakung. Nak balek jeeuh. Suwo puloleh uho badideuk. Ditanyo pulo dik Puti Caktung . Apo kato uho nga ditanyo: eh udoah kaau nyampok bajiu, pio naloik ulo! Masak lakkah kaleng bideuk, mah akuh ngantangk kaau ka umoh dakkek nahoh. Ahai lah malo, awok tinea ! Masakleh Puti Caktung kaleng bideuk tadih. Heran Puti Caktung. Apo kato nyea aleng atoi: Pio acok nyea nyauk akau nyampok bajiu?. Ibea ka umoh tadih, diimbeu dek tukang bideuk uho tuang umoh: Ninau, Ninau! Bukoak pintau. Adea pulo anak gadih kamalang ahai nahoh. Beea nyea talo iningk!
Ibea Puti Caktung umoah, langsung
Ninau tadih mageh nyea mako. Ileeeh.. kuangk nyea mako. Lah manganah paungk
nyuh. Udah itiuh tideu pulo nyuh. Nga-ah, marala-ralung ayik iyeu nyuh. Pagi
isak lah uku lapo bahu nyea bangkik. Tinggoa siya subeuh? Dak eh. Nyea dakji
nyea siyoa. Angkingk ata tideu langsung mako. Dakdu nyea usengk leh, apo pulo
mandi. Udah itiuh parabe Ninau: Caktung!. Tula
ngino, akau nak ging nte, parlu nye. Pagging leh Ninau tadih. Puti Caktung
dakji nyea ngino, nyea anak uho sanno. Dak lamo Ninau ging, nangaih leh budak
nnak ala buwe tadih. Diayung nyuh nte, dak dea nyea ntai nangaih. Diayung tarruh
sambi manyanyi :
Tideu-tideu anak buseuk,
anak makatok
Mbu taai, mbu kantauk, mbu
pangngah.
Tideu tideu anak antau,
anak sito, , anak iblih
Mbu kambek, mbu jawi, mbu
kabboa
Tideu-tideu, tideu tideu…
Batambah diayung, tambah manyanyi, batambah nangaih
budak nnak tadih. Dihayung nyuh pulo
gara-garoa, unta tali buwe kuangk. Kaluk idoak, he putaih. Pinso anak nak
nangaih, nyea pinso pulo manyanyi :
Tideu-tideu anak buseuk,
anak makatok
Mbu taai, mbu kantauk, mbu
pangngah.
Tideu tideu anak antau,
anak sito, , anak iblih
Mbu kambek, mbu jawi, mbu
kabboa
Tideu-tideu, tideu tideu…
Dakdea nye budak nnak tadih ntai ngaaih. Dicibingk
nyuh manno. Dalam padu itiuh baleklah Ninau. Apo
kabo Puti Caktung? Hee…. nangaih leh gawoi nyuh Nau. Kato Ninau pulo: iyea nye,
nyea nih panangaih nye. Dabbeh parangai. Udah itiuh kato Ninau: Caktung ! Kau
lah dua ahi iningk. Uho lah kilang kaau, alauleh kaau balek! Sarupo Puti Lumo
duliu, dibageh pulo dek Ninau ambeu suweh , adea bungkusan dan pisu tajoa
eleng. Tuhauk bee jalan luhaih inih ! Jalou inih licai, ahai pangujoa. Adei
suwo bata puo saging, tabbou manno jadi tungkangk!.
Arok nye Puti Caktung tadih. Sambi bajaloa tabayoa
nyuh nyea jadi uho kayo, dapengk laki ilak ulo. Idak jeeuh bajaloa, suwo padang puo. Ilak nye bata
pua naheh, kato nyea. Bingkeuk, nga laa-laai luhaih galeu. Diambek piso,
ditabboaleh bata pua bingkeuk tadih jadi tungkangk. Ahai lah luhor, suwo bata
ayak. Nti nyuh iniuk, bata puo dicacok, ambeu disangkauk ka bata puo tadih.
Dakdea nyea siya luhor leh. Nyea tasande ka batang kayau, sampo takallangk nyea
tideu. Kiru-kiru sapuluh manningk tasintokleh nyuh, nampokleh uho-tuo bungkeuk
magga ambung nyuh. Lah tuo nye uhang, ambungk lah banyoak nga putah. Bajung
caba-cabek. Gigui kunai dakji nyea ngusungk Takanjengk Puti Caktumg dan
langsung ditanyo: kayo sapau nih? Pio kayo ibea iningk; kayo paggoa pulo ambeu
akuh? Lkah lahai, dikloi di uho saging, akau kamalung!. Kato uho-tuo tadih: pio
kau nining nih, takajjungk, takanjengk ! Jak tadih kito uwea sumpu-umpok
bajaloa. Akau nih kan
bata puo lah baruboah jadi uho.
Jadi uho-tuo nga magga ambu Puti Caktung itiuh yealeh
penjelmaan bata puo pulo, sarupo laki Puti Lumo duliu. Nangnga jawaban uho-tuo
tadih tamannung leh Puti Caktung. Apo buleh
buat, cirik kambing bulat-bulat, dimakan jadi obat, tidak dimakan bisa kualat
mako tapaksoleh Puti Caktung tadih
ngihai uho-tuo tadih balek sampo kusiu
kumah mah nyei. Singkangk cartitau, ahai lah patto tibeileh uho wei tadih ka
pintu lawo. Sarantok pulo ayam uho usiu kakatongk:
Tongk katongk
Puti Caktung lah balek moo lakoi
Tongk katongk Puti Caktung
lah balek moo lakoi
Tongk katongk Puti Caktung
lah balek moo lakoi
Takanjengk
pulo uho usu tadih. Pio ayo lah bakatongk, lah igoa ngato Puti Caktung pulo lah
balek moo lakoi. Indiuk wa ayang yea lah dua hi kilang Puti Caktung, dakdea nyea
balek. Cubei kloi ! Kaluk iyea nye Puti Caktung lah balek. Dikloi leh dek uho
tadih, kiro yea nyea lah balek moo uho-tuo bungkeuk. Nteh balek ata mano dakcok
uho nyauk. Idiiiih ramai pulo uho ngalloi, tapi banyoak nga glak snyung ngalli
nyei ngihai nanggungk. Truh leh nyea uwea ka umah indiuk nyuh. Indiuk wa ayang
nangaih nyambuk nyea. Lah lamo bahu indiuk wa ayang nanyo sapau uho-tuo nga
dibeeu nyuh itiuh. Yei dicarito nyuh leh hal ikhwal kisah sampo nyei basuwo dan
moo uho-tuu tadih.
Tak lamo
sudah itiuh, dibukoakleh bungkusan aleng ambeu. Apo
isoi? Nyei ngarok mah, tapi tanyato batiu sagadda tungkau. Kecewa brek leh
tadih. Campok ugei bajiu, nak niru nasib uho. Yang uho-tuo tadih, nyea ndoak
lahai ata umoah dan akhirnyo dikawing uhuh dingan Puti Caktung. Kaluk Puti Lumo
sanno idungk nyuh, Puti Caktung makin lamo makin maskai. Apo
ulo indiuk wa ayang nga lah tuo, lah matai pulo. Udoah leh sakunung.
Uluk Ngoh, 6 Juli 2004
***






0 komentar:
Posting Komentar