Diberdayakan oleh Blogger.
RSS

Puyuh Ambea





D
i dunie inih kan macca-macco binatoa nga idungk. Adei binatang dahengk: imo, kandek, kijoa, uso, kambek, kabboa, jawi, anjek, kucak dan laai-laai. Adei pulo binatang tarboa: uhu kunta, uhu nggongk, uhu tia, uhu kahok, uhu kunyaik, uhu katakkai dan maca-macco leh. Binatang ayak adei lo dak? Apo klah?. Untuk nangkangk binatou itiuh macca-macco ulo carau. Adei uho nga manno parbung, ja-engk, anjoa. Kaluk untuk nangkangk uheu dinga gtoah, stengk, sumpaik, ajungk dan laai-laai. Kaluk untuk nangkangk laak, yei leh dinga tanggeuk, pangaa, sampo, jalei, tambiu dan sabagainya.

 Adeileh masu duliu uho musim maso ja-engk tutau dan puyah, ala tnga umo, tpi laauk, tpi Danou Kincai. Mangala-ngaliu kawa janta-jantou ging. Mano nga ului yei ului ugei, mano nga idik nyakai yei dakdei leh nyei ului. Adeileh saurang anak yatim dengan ayah tirui nyuh tadih. Anak janta itiuh kiru-kiru umur duu blih taau leh. Walaupun anak tiri, ayang nyuh sayang nye ngusi nyei. Nyei ndoak nyuheu anangk nyuh ging maso je-engk nuhuk uho. Kau mangk nuhungk uho maso ja-engk Yeu! Kato ayang nyuh ngusi Bujeu. Jadi anangk nyuh tadih Buyeu gleng. Jeeuh Yeu, awok nak! Uho lah gadda-gaddoa biye bee leh. Sammok tpi laauk itiuh, daloa bisa awok takuhak pulo. Kaluk takuhak dakdei uho taau, bisa awok matai. Kato ayang nyuh nambeng katrangan.

            Manang ugei ayang mayakin tadih, nan Buye ngango ugei nak ging maso ja-engk. Dipinaik pulo di ayang tadih. Yeu! Kato ayang. Karaku umoh bee leh kito maso ja-engk, mudoah kito ngalloi. Uheu kan banyoak batarbeng karaku umah kito. Kito bageh umpang kaweng nyuh. Jadi,  kato Buyeu. Arok leh ayang tadih dan langsung ayang nyuh tadih manno ja-engk satau. Acok iko nyauk ja-engk?. Ja-engk itiuh paki lanting dari ranting manyo. Di ujung dibageh talai. Udoah nyacok ka tanoh, dilingkiuk manno lanting , dibne alangk panyangkuk taloi dan dibne kujungk. Kaluk buheu nijengk alat tadih, mako ingkeh leh ja-engk itiuh, uhei nga nijengk, takujungk taganteu leh. Kaluk lambengk nyingauk, ntu matai nyuh.
 
Yei leh tadih, ja-engk tapaso, diambeu umpang. Apo leh umpang iyeileh ih ndoa. Ih ndoa itiuh breh dindoa aleng ungkak-lai. Kato ayang nyuh: jadi umpang brih biasei bee leh, dik usoh ngandeng paya-payoh awok. Kaluk idoak itiuh padi, piso atau  slu tinggi. Nan Buyeu bakaang ugei, dibiye leh di ayang. Biye leh, kato ayang nyuh ala atoi, nyei ugei nga mpak ngandeng.  Asa idik nyei nuhungk uho maso ja-engk tpi laauk, leh.



 Saha-sahai nyei nyubuk ja-engk ata ka singangk  umoah, lah masak ahi ka duwei dan katigei, dakdu nyei inggungk jaak itiuh. Tuko umpang, Yeu! Kato ayang! Haro nyei mbeuh nangngang  Buyu itiuh, malah makin ditambeng nyuh ngambeu ih ndoa. Uhu apo nga mbeuh kaweng makan ih ndoa? Koto ayang nyuh ala atoi, mungkin ugei uhu kahok. Masak ahi nga ka tujeuh, tngah ahai, ingkeh leh jaak tadih. Apo nga kanno? Yei heran nye ayang nyuh. Nga kno gaddoa mpang. Beng uheu, mangila-ngilengk mpang ata jeeuh. Makhluk apo pulo nga kno itiuh ? Kato ayang ala atoi. Beng uheu mano pulo aji knu ja-engk, ntoh kaluk uho ngattok.

            Nga si Buyei, ngalli ja-engk ingkeh, barahi gengk leh kawoah. Idik sangangk nyei barahi. Ibei awoah dikalloi nyuh beng puyah taganteu ka jaengk nyuh. Ile ileuk, kunai mpang mmah mapang. Apo isoi aleng iyeilah puyuh mmah. Pateuk basambeu dinga mmah, kakaoi basambeu dinga pirok dan ikeuk basambeu dingan timbagei. Arauk nyuh dik dapengk  ngato leh! Aleng beng itiuh  adei pulo tampik pamakang hyuh, yei leh ih ndoa. Diambuik nyuh lkah, dibeeu nyuh kumoah. Ayoh! Puyuh mmah ayoh, kato nyei ngusi ayang nyuh. Ile dik sangko-sangko, kato ayang. Ila-ilak manno!.

Dek Si Buyeu tadih, sejak dapengk puyuh mmah itiuh, idik lpa-lpah dari tangang nyuh. Mako, tideu, dipgoa trauh. Mandi dakdei lah saminggu. Kato ayang nyuh: kaau lah buseuk mbeu Yeu! Mandi ugei leh! Idoak ayoh! Akuh takung puyah kuh lappah, kato nyei. Kato ayang nyuh pulo: Kito tutauk singangk ilak-ilak, Yeu. Tka-takkeuk, nak atau gaddoa, kito sampeng galeu. Pintau kito kuncai ulo ililak, kaau maggeng kuncoi. Udah itiuh ging leh mandi. Kaluk titung manang yeu ? Jadi ayoh, kato Buyeu tadih, tapi awok ugei we, ngalli pintau mah tabukaoak saging! Kato Uyeu ngusi ayang.

Yei leh tadih. Sasudah singangk ditutungk, takka-takuk dindi disampeng galeu dan pintau dikuncai, pging leh Buyeu mandi kayek. Bagasungk nyei mandi, nte udoah, lalu barahi tangkah leh balek. Dibukoak pintau kiro nye puyah dakdei basuwo agih. Ayoh1 ayoh! Dakdei puyah ayoh! Mano ging ayoh! Pinso nyei batanyo sambi nangaih. Ayang nyuh yei takajjungk pulo. Mah adei uho mukok pintai leh, singangk tatutauk pulo,  kek puyah ilo. Manang pulo carau  inih? Manang nyei heran waktu puyah itiuh dapengk, sarupo itiuh pulo lleh ayang nyuh tadih heran pulo waktu puyah itiuh  lappah. Kato ayang nyuh: yei dakdei nye akuh acok nyauk mano yeng puyah kaah itiuh. Barangkali puyuh itiuh karamangk,Yeu! Kato ayang nyuh ngusi anangk Saba-sabo bee leh yeu ! Kito paso pulo leh malah ja-engk agi.

Manang ugei ayang nyuh nyabo, nga Buyeu sakama-kamangk. Akhirnye Buyu tadih barahi kawoah, truh pging idik ntau arangk nalik puyuh nga lpah tadih. Sapau nga idik pinso nalaik? Puyuh mmah hah ! Truh dan truh nyei bajaloa, dak lamo basuwo uho mangka. Ditanyo nyuh leh:


Buyeu           :   Hoi urang nan mangka, adei basuwo puyah akuh lpah.
Apo leh ciri puyuh ambea nih lalau, pateuk basambeu dinga mmah, kakoi basambea dinga pirok, ikruk basambeu dingan timbagei.
Apo leh pamakang puyuh ambea nih lalau iyeileh ih ndoa nan baratteh[1]
Uho mangka :  Heran. Dalam atoi nyuh: Anak budeah inih? Ubei? Gilai? Mano pulo adei puyuh mah sarupo nga dikato nyuh itiuh!. Lalu apo kato nyei ngusi Buyeu tadih:
Ito buhik buyeu, tacanto kala abiu!

Ito buhik Buyeu tacanto kala abiu, itiuh kato-kato uho duliu ngusi uho partauk, nga dianggap garou nye partungk atau gaddoa nye parageu. Mining dakdei uho makai agih parabi sarupo itiuh.

Truh pulo Buyeu tadih bajaloa. Basuwo pulo uho ngaa kek jambatan. Ditanyo pulo malah :

Buyeu            :  Hoi urang nan mancai, adei basuwo puyah akuh lpah.
Apo  le h ciri  puyuh  ambea  nih  lalau,  pateuk basambeu dinga mmah,
kakoi  basambea dinga pirok, ikruk basambeu dingan timbagei.
Apo leh pamakang puyuh ambea nih lalau iyeileh ih ndoa nan baratteh.
Uho mancai  :  Heran ugei,  samo dinga uho mangka tadih. Anak budeah  inih?  Ubei?   
                         Gilai?  Mano  pulo  adei puyuh mah sarupo nga dikato nyuh itiuh!. Lalu  
                         apo kato uho ngaa tadih ka Buyeu:
                                           Ito buhik buyeu, tacanto kala abiu!

                                          Dakdei nyei nideng uho ngambe nyei, nga Buyeu tadih tarruh pulo bajalaoa. Basuwo pulo  dinga uho  ugu-ugiu tpi jaloa, , ditanyo pulo tadih:

Buyeu           :   Hoi urang nan ugiu, adei basuwo puyah akuh lpah
                     Apo leh ciri puyuh ambea nih lalau, pateuk basambeu dinga mmah, kakoi basambea dinga pirok, ikruk basambeu dingan timbagei.
Apo leh pamakang puyuh ambea nih lalau iyeileh ih ndoa nan baratteh.
Uho  ugiu   :  Heran  ugei, samo nga  laai tadih. Anak  budeah  inih? Ubei?  Gilai?  Mano pulo  adei puyuh mah sailuk itiuh!. Lalu apo kato uho  tadih ka Buyeu:
                                           Ito buhik buyeu, tacanto kala abiu!

Bajaloa pulo Buyung tadih, lah masak ala imbei. Basuwo pulo uho babbeng ka ladoa jeeuh kateh dan makkak pulo nanyo uho:

Buyeu          :   Hoi urang nan bagawe, adei basuwo puyah akuh lpah.
Apo leh ciri puyuh ambea nih lalau, pateuk basambeu dinga mmah, kakoi basambea dinga pirok, ikruk basambeu dingan timbagei.
                                           Apo leh pamakang puyuh ambea nih lalau iyeileh ih ndoa nan baratteh.
Uho  gawe   :  Tapangoh  dan  heran  gala-galeu. Udoah  kawa  nyei sarakloi, adei  nga parabe: anak sapau tiuh ? Adei iko nga taau nyauk?l Dakcok, kato nga laai. Kaluk uho budeah dak ? Mano pulo adei puyuh mmah sairupo nyei ngato itiuh! Kato nga laai ulo. Mmangk leh nideng, kito nak gawe nih! Lalu apo kato uho nga moo beng tadih ka Buyeu:
                                           Ito buhik buyeu, tacanto kala abiu!
            Barangkek pulo Buyeu tadih, bajaloa idik ntau tujuan. Lah masak imbu gaddoa. Pendek caritau, lah sakian lamau nyei bajaloa tadih. Ahai batuko dinga minggu, minggu batuko dingan buloa, buloa disambungk dinga taau, lah sakian taau nyei bajaloa nalik puyeu nyuh ilo itiuh. Ayang nyuh lah puah nalaik, idik basuwo karno lah kilang jajjengk. Nga Buyeu tadih, lah macca-macco uho nga ditanyo, titung galeu jawengk: Ito buhik Byeu tacanto kala abiu. Idik cayo uhuh.

Dek lah jeeuh bajaloa, tibeileh Buyung tadih ka sabuah usiu. Ramainye uho dkek jambtan. Dkloi nyuh apo uho barami macca-macco gawoi. Adei panggung uho manyanyi, adei uho ngadu ayo, ngadu tutau dan adei pulo uho ngadu puyah, batanding samu iluk puyah. Nga laa-laai idik manarek bagi nyei. Nyei tarruh masak kaleng umah uho ngadu puyah. Diptai-ptai nyuh puyah nga adei inik-tiuh, nampokleh nyuh puyah nga sarupooo nye dinga puyuh nyei. Langsung tabayek ayik matau nyuh nangaih. Tapako uho banyoak, pio uho jantoa dabbeh useuk mbeu itiuh tiba-tibeu nangaih. Ditanyo uhuh manno, apo kato nyei: inih puyuh akau! Lah bataa-tau akuh nalaik!.

            Adeipun puyuh mmah tadih yeileh puyuh tua-rajei. Memang duliu sangajei tua-rajei marappeh,  nalik laki tuan puteri, anak  tiniu nyuh. Sapau nga   uli puyuh itiuh, nyei leh nga jadi laki anangk. Dek Buyu tadih bakaang ngato puyuh nyei, dilapor leh ka tua-rajei. Oleh tua-rajei disuheu leh moo anak janta tadih ngusi nyei. Ibei umoah disuheu tuar-ajei nyei mandi dan nuko pakaian. Udah mandi, wah ilak uhang, putah, tinggi dan ganteng. Ditanyo tuan-puteri, langsung nyei nganggeuk ngato mbeuh kawai. Singkat caritau, idik lamo barallekleh uho usiu itiuh tadih. Tujuh ahi tujuh malo uho barami dan tujuh ikak pulo uho munuh kabboa. Lik rajei, hah. Udah kawai yei jadi putera mahkota leh si Buyung tadih. Tapi idik lamo sasudah itiuh, karno matuau nyuah lah tuo, diangkangk leh nyei jadi rajei di negeri antah barantah itiuh.

            Sejak nyei kawai, Buyeu tadih lah tino nyuh ngusi ayang. Mano leh ayoh kuh dan manang leh nasingk nyuh? Kato nyei ala atoi leh. Ngusi matuau dan ngusi binui lla nyei ngato. Lah jadi rajei bahu maksud nyuh nak nalik ayang disampai nyuh, beek ngusi binui, matuau dan keluarga dkek. Bacarito leh Si Buyeu tadih tentang: “riwayat memasang jerat laku umah dan   pengembaraannya  bertahun-tahun penuh derita dan sengsara nalik puyah lappah”. Akan hal ayang nyuh, nga adei yeileh ayah tiri, nga sayang nye ngusi nyei. Mano nagrui idik jleh agih. Dek nyei rajei, mudoah bee nyei marintoh para ulu-baloa naloik ayang nyuh. Dilappeh leh ulu-baloa ka saluruh panjuru matu angai. Idak lamo basuwo leh kawa ulu-baloa tadih dinga ayah Si Buyeu, tua-rajei itiuh. Lalu dibeea leh ka usu tua-rajei, ka istana  tadih. Sedih ugei leh pertemuan uho wa anok tadih, berlinang air mata, tapi akhirnye kan idungk nyei wa anngak itiuh jadi sanno sa sna-snang nye. Dek lah sno, mako sampo leh akhir carito dan  abihleh sakunung …...


.                                                                                    Uluk Ngoh, 20 Juli 2004 
***


[1] Saluruh nga tatulih miring, bagayei maceu. Dakcok gayeu? Beea  uwa sakuloh, baraje ngusi kamai!

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS

0 komentar:

Posting Komentar