|
D
|
i dunie inih kan macca-macco binatoa nga idungk. Adei
binatang dahengk: imo, kandek, kijoa, uso, kambek, kabboa, jawi, anjek, kucak
dan laai-laai. Adei pulo binatang tarboa: uhu kunta, uhu nggongk, uhu tia, uhu
kahok, uhu kunyaik, uhu katakkai dan maca-macco leh. Binatang ayak adei lo dak?
Apo klah?. Untuk nangkangk binatou itiuh macca-macco ulo carau. Adei uho nga
manno parbung, ja-engk, anjoa. Kaluk untuk nangkangk uheu dinga gtoah, stengk,
sumpaik, ajungk dan laai-laai. Kaluk untuk nangkangk laak, yei leh dinga
tanggeuk, pangaa, sampo, jalei, tambiu dan sabagainya.
Adeileh masu duliu uho musim maso ja-engk
tutau dan puyah, ala tnga umo, tpi laauk, tpi Danou Kincai. Mangala-ngaliu kawa
janta-jantou ging. Mano nga ului yei ului ugei, mano nga idik nyakai yei dakdei
leh nyei ului. Adeileh saurang anak yatim dengan ayah tirui nyuh tadih. Anak
janta itiuh kiru-kiru umur duu blih taau leh. Walaupun anak tiri, ayang nyuh
sayang nye ngusi nyei. Nyei ndoak nyuheu anangk nyuh ging maso je-engk nuhuk
uho. Kau mangk nuhungk uho maso ja-engk Yeu! Kato ayang nyuh ngusi Bujeu. Jadi
anangk nyuh tadih Buyeu gleng. Jeeuh Yeu, awok nak! Uho lah gadda-gaddoa biye
bee leh. Sammok tpi laauk itiuh, daloa bisa awok takuhak pulo. Kaluk takuhak
dakdei uho taau, bisa awok matai. Kato ayang nyuh nambeng katrangan.
Manang
ugei ayang mayakin tadih, nan Buye ngango ugei nak ging maso ja-engk. Dipinaik
pulo di ayang tadih. Yeu! Kato ayang. Karaku umoh bee leh kito maso ja-engk,
mudoah kito ngalloi. Uheu kan banyoak batarbeng karaku umah kito. Kito bageh
umpang kaweng nyuh. Jadi, kato Buyeu.
Arok leh ayang tadih dan langsung ayang nyuh tadih manno ja-engk satau. Acok
iko nyauk ja-engk?. Ja-engk itiuh paki lanting dari ranting manyo. Di ujung
dibageh talai. Udoah nyacok ka tanoh, dilingkiuk manno lanting , dibne alangk
panyangkuk taloi dan dibne kujungk. Kaluk buheu nijengk alat tadih, mako ingkeh
leh ja-engk itiuh, uhei nga nijengk, takujungk taganteu leh. Kaluk lambengk
nyingauk, ntu matai nyuh.
Yei leh tadih, ja-engk tapaso, diambeu umpang. Apo leh umpang
iyeileh ih ndoa. Ih ndoa itiuh breh dindoa aleng ungkak-lai. Kato ayang nyuh:
jadi umpang brih biasei bee leh, dik usoh ngandeng paya-payoh awok. Kaluk idoak
itiuh padi, piso atau slu tinggi. Nan
Buyeu bakaang ugei, dibiye leh di ayang. Biye leh, kato ayang nyuh ala atoi,
nyei ugei nga mpak ngandeng. Asa idik
nyei nuhungk uho maso ja-engk tpi laauk, leh.
Saha-sahai nyei nyubuk
ja-engk ata ka singangk umoah, lah masak
ahi ka duwei dan katigei, dakdu nyei inggungk jaak itiuh. Tuko umpang, Yeu!
Kato ayang! Haro nyei mbeuh nangngang
Buyu itiuh, malah makin ditambeng nyuh ngambeu ih ndoa. Uhu apo nga
mbeuh kaweng makan ih ndoa? Koto ayang nyuh ala atoi, mungkin ugei uhu kahok.
Masak ahi nga ka tujeuh, tngah ahai, ingkeh leh jaak tadih. Apo nga kanno? Yei
heran nye ayang nyuh. Nga kno gaddoa mpang. Beng uheu, mangila-ngilengk mpang
ata jeeuh. Makhluk apo pulo nga kno itiuh ? Kato ayang ala atoi. Beng uheu mano
pulo aji knu ja-engk, ntoh kaluk uho ngattok.
Nga
si Buyei, ngalli ja-engk ingkeh, barahi gengk leh kawoah. Idik sangangk nyei
barahi. Ibei awoah dikalloi nyuh beng puyah taganteu ka jaengk nyuh. Ile ileuk,
kunai mpang mmah mapang. Apo isoi aleng iyeilah puyuh mmah. Pateuk basambeu
dinga mmah, kakaoi basambeu dinga pirok dan ikeuk basambeu dingan timbagei.
Arauk nyuh dik dapengk ngato leh! Aleng
beng itiuh adei pulo tampik pamakang
hyuh, yei leh ih ndoa. Diambuik nyuh lkah, dibeeu nyuh kumoah. Ayoh! Puyuh mmah
ayoh, kato nyei ngusi ayang nyuh. Ile dik sangko-sangko, kato ayang. Ila-ilak
manno!.
Dek Si Buyeu tadih, sejak dapengk puyuh mmah itiuh, idik lpa-lpah
dari tangang nyuh. Mako, tideu, dipgoa trauh. Mandi dakdei lah saminggu. Kato
ayang nyuh: kaau lah buseuk mbeu Yeu! Mandi ugei leh! Idoak ayoh! Akuh takung
puyah kuh lappah, kato nyei. Kato ayang nyuh pulo: Kito tutauk singangk
ilak-ilak, Yeu. Tka-takkeuk, nak atau gaddoa, kito sampeng galeu. Pintau kito
kuncai ulo ililak, kaau maggeng kuncoi. Udah itiuh ging leh mandi. Kaluk titung
manang yeu ? Jadi ayoh, kato Buyeu tadih, tapi awok ugei we, ngalli pintau mah
tabukaoak saging! Kato Uyeu ngusi ayang.
Yei leh tadih. Sasudah singangk ditutungk, takka-takuk dindi
disampeng galeu dan pintau dikuncai, pging leh Buyeu mandi kayek. Bagasungk
nyei mandi, nte udoah, lalu barahi tangkah leh balek. Dibukoak pintau kiro nye
puyah dakdei basuwo agih. Ayoh1 ayoh! Dakdei puyah ayoh! Mano ging ayoh! Pinso
nyei batanyo sambi nangaih. Ayang nyuh yei takajjungk pulo. Mah adei uho mukok
pintai leh, singangk tatutauk pulo, kek
puyah ilo. Manang pulo carau inih?
Manang nyei heran waktu puyah itiuh dapengk, sarupo itiuh pulo lleh ayang nyuh
tadih heran pulo waktu puyah itiuh
lappah. Kato ayang nyuh: yei dakdei nye akuh acok nyauk mano yeng puyah
kaah itiuh. Barangkali puyuh itiuh karamangk,Yeu! Kato ayang nyuh ngusi anangk
Saba-sabo bee leh yeu ! Kito paso pulo leh malah ja-engk agi.
Manang
ugei ayang nyuh nyabo, nga Buyeu sakama-kamangk. Akhirnye Buyu tadih barahi
kawoah, truh pging idik ntau arangk nalik puyuh nga lpah tadih. Sapau nga idik
pinso nalaik? Puyuh mmah hah ! Truh dan truh nyei bajaloa, dak lamo basuwo uho
mangka. Ditanyo nyuh leh:
Buyeu :
Hoi urang nan mangka, adei
basuwo puyah akuh lpah.
Apo leh ciri puyuh ambea nih
lalau, pateuk basambeu dinga mmah, kakoi basambea dinga pirok, ikruk basambeu
dingan timbagei.
Apo leh pamakang puyuh ambea
nih lalau iyeileh ih ndoa nan baratteh[1]
Uho mangka : Heran. Dalam atoi
nyuh: Anak budeah inih? Ubei? Gilai? Mano pulo adei puyuh mah sarupo nga dikato
nyuh itiuh!. Lalu apo kato nyei ngusi Buyeu tadih:
Ito
buhik buyeu, tacanto kala abiu!
Ito buhik Buyeu tacanto kala abiu, itiuh kato-kato uho
duliu ngusi uho partauk, nga dianggap garou nye partungk atau gaddoa nye
parageu. Mining dakdei uho makai agih parabi sarupo itiuh.
Truh pulo Buyeu tadih bajaloa. Basuwo pulo uho ngaa
kek jambatan. Ditanyo pulo malah :
Buyeu :
Hoi urang nan mancai, adei basuwo puyah akuh lpah.
Apo le h ciri
puyuh ambea nih
lalau, pateuk basambeu dinga
mmah,
kakoi basambea dinga pirok, ikruk basambeu dingan
timbagei.
Apo leh pamakang puyuh ambea
nih lalau iyeileh ih ndoa nan baratteh.
Uho mancai : Heran ugei,
samo dinga uho mangka tadih. Anak budeah
inih? Ubei?
Gilai? Mano
pulo adei puyuh mah sarupo nga
dikato nyuh itiuh!. Lalu
apo kato
uho ngaa tadih ka Buyeu:
Ito
buhik buyeu, tacanto kala abiu!
Dakdei
nyei nideng uho ngambe nyei, nga Buyeu tadih tarruh pulo bajalaoa. Basuwo
pulo dinga uho ugu-ugiu tpi jaloa, , ditanyo pulo tadih:
Buyeu : Hoi urang nan ugiu, adei basuwo puyah akuh
lpah
Apo leh ciri puyuh ambea nih lalau, pateuk basambeu dinga mmah, kakoi
basambea dinga pirok, ikruk basambeu dingan timbagei.
Apo leh pamakang puyuh ambea
nih lalau iyeileh ih ndoa nan baratteh.
Uho ugiu :
Heran ugei, samo nga laai tadih. Anak budeah
inih? Ubei? Gilai? Mano pulo
adei puyuh mah sailuk itiuh!. Lalu apo kato uho tadih ka Buyeu:
Ito
buhik buyeu, tacanto kala abiu!
Bajaloa pulo Buyung tadih, lah masak ala imbei. Basuwo
pulo uho babbeng ka ladoa jeeuh kateh dan makkak pulo nanyo uho:
Buyeu :
Hoi urang nan bagawe, adei basuwo puyah akuh lpah.
Apo leh ciri puyuh ambea nih
lalau, pateuk basambeu dinga mmah, kakoi basambea dinga pirok, ikruk basambeu
dingan timbagei.
Apo
leh pamakang puyuh ambea nih lalau iyeileh ih ndoa nan baratteh.
Uho gawe :
Tapangoh dan heran
gala-galeu. Udoah kawa nyei sarakloi, adei nga parabe: anak sapau tiuh ? Adei iko nga
taau nyauk?l Dakcok, kato nga laai. Kaluk uho budeah dak ? Mano pulo adei puyuh
mmah sairupo nyei ngato itiuh! Kato nga laai ulo. Mmangk leh nideng, kito nak
gawe nih! Lalu apo kato uho nga moo beng tadih ka Buyeu:
Ito
buhik buyeu, tacanto kala abiu!
Barangkek pulo Buyeu tadih, bajaloa
idik ntau tujuan. Lah masak imbu gaddoa. Pendek caritau, lah sakian lamau nyei
bajaloa tadih. Ahai batuko dinga minggu, minggu batuko dingan buloa, buloa
disambungk dinga taau, lah sakian taau nyei bajaloa nalik puyeu nyuh ilo itiuh.
Ayang nyuh lah puah nalaik, idik basuwo karno lah kilang jajjengk. Nga Buyeu
tadih, lah macca-macco uho nga ditanyo, titung galeu jawengk: Ito buhik Byeu
tacanto kala abiu. Idik cayo uhuh.
Dek lah jeeuh bajaloa, tibeileh Buyung tadih ka sabuah usiu.
Ramainye uho dkek jambtan. Dkloi nyuh apo uho barami macca-macco gawoi. Adei
panggung uho manyanyi, adei uho ngadu ayo, ngadu tutau dan adei pulo uho ngadu
puyah, batanding samu iluk puyah. Nga laa-laai idik manarek bagi nyei. Nyei
tarruh masak kaleng umah uho ngadu puyah. Diptai-ptai nyuh puyah nga adei inik-tiuh,
nampokleh nyuh puyah nga sarupooo nye dinga puyuh nyei. Langsung tabayek ayik
matau nyuh nangaih. Tapako uho banyoak, pio uho jantoa dabbeh useuk mbeu itiuh
tiba-tibeu nangaih. Ditanyo uhuh manno, apo kato nyei: inih puyuh akau! Lah
bataa-tau akuh nalaik!.
Adeipun puyuh mmah tadih yeileh
puyuh tua-rajei. Memang duliu sangajei tua-rajei marappeh, nalik laki tuan puteri, anak tiniu nyuh. Sapau nga uli puyuh itiuh, nyei leh nga jadi laki
anangk. Dek Buyu tadih bakaang ngato puyuh nyei, dilapor leh ka tua-rajei. Oleh
tua-rajei disuheu leh moo anak janta tadih ngusi nyei. Ibei umoah disuheu
tuar-ajei nyei mandi dan nuko pakaian. Udah mandi, wah ilak uhang, putah,
tinggi dan ganteng. Ditanyo tuan-puteri, langsung nyei nganggeuk ngato mbeuh
kawai. Singkat caritau, idik lamo barallekleh uho usiu itiuh tadih. Tujuh ahi
tujuh malo uho barami dan tujuh ikak pulo uho munuh kabboa. Lik rajei, hah.
Udah kawai yei jadi putera mahkota leh si Buyung tadih. Tapi idik lamo sasudah
itiuh, karno matuau nyuah lah tuo, diangkangk leh nyei jadi rajei di negeri
antah barantah itiuh.
Sejak nyei kawai, Buyeu tadih lah
tino nyuh ngusi ayang. Mano leh ayoh kuh dan manang leh nasingk nyuh? Kato nyei
ala atoi leh. Ngusi matuau dan ngusi binui lla nyei ngato. Lah jadi rajei bahu
maksud nyuh nak nalik ayang disampai nyuh, beek ngusi binui, matuau dan
keluarga dkek. Bacarito leh Si Buyeu tadih tentang: “riwayat memasang jerat
laku umah dan pengembaraannya bertahun-tahun penuh derita dan sengsara
nalik puyah lappah”. Akan hal ayang nyuh, nga adei yeileh ayah tiri, nga sayang
nye ngusi nyei. Mano nagrui idik jleh agih. Dek nyei rajei, mudoah bee nyei
marintoh para ulu-baloa naloik ayang nyuh. Dilappeh leh ulu-baloa ka saluruh
panjuru matu angai. Idak lamo basuwo leh kawa ulu-baloa tadih dinga ayah Si
Buyeu, tua-rajei itiuh. Lalu dibeea leh ka usu tua-rajei, ka istana tadih. Sedih ugei leh pertemuan uho wa anok
tadih, berlinang air mata, tapi akhirnye kan idungk nyei wa anngak itiuh jadi
sanno sa sna-snang nye. Dek lah sno, mako sampo leh akhir carito dan abihleh sakunung …...
***






0 komentar:
Posting Komentar