|
M
|
asu duliu
penduduk Uluk Ngoh inih batani galeu uho. Banyoak galeu uho naheu sawah-ladoa.
Padi di tok uhuh ati bilek, idoak umoah. Bilek dibangun uhuh tpi ayak, barahek
jak ahengk sampo ka laangk. Marimpoh padi ala bilek itiuh sampo ka luteng. Nga
aweng lah bataa-taau dakdei uho makang, lah jadi dusoa, kunai warnau. Uho
juweng padi dakdei, kamalung. Samaskin-maskin uho, idoak ugei uho jua padi.
Tahun 1939 tabake usu Tuwau, abih angaih bilek, tapi idik lamo sudah itiuh,
marimpoh pulo padi ati bilek nga bahu
dibne uhuh. He kayo nye uho duliu. Kboa, jawi, kambek, ayo, itak,
banyoak ugei uho naheu. Patauk nye kaluk adei uho matai, baminggu-minggu uho
siyou, ngaji umoah dan intuk we. Mining
inih? Tiga ahi lah cukuk amangk, dak?.
Walaupun uho duliu banyoak naheu padi, aji ugei uho kakurangan
barreh. Waktu ahai musim ujoa manang uho nak nyammo? Titung leh tadih, Silah
kahabisan barreh. Sarbung nyuh lah kusa
nye.Acok nyauk sarbiu? Kahu barreh, sarbiu galleng! Ging leh nyuh ka umah mah
Siluh, tetangga nyuh, nyallang barreh. Uho nyallang barreh mah kantoi duliu,
biasei bee, lah jadi budaya. Titung ugei uho batuko barrih silo denga barrih
dulauk, biasei ugei. Uwo hampir idik bafungsi. Kaluk uho banyoak naheu sayu,
cabe, taako dan sabagai nye, batuwok bee ka umah kantai salloah umoh. Dakdei
uho juweng. Sabnar rukun nye uho idungk. Badune dakdei. Kaluk uho mining ntoh
leh!.
Ibea umah mah Siluh, bapanno leh Silah tadih. Luh!, Kato nyei: akau
lah kahabih barreh, lah kusa nye sarbiu akuh.
Lah barapu ahai inih akau nak nyammo, ujoa tarruh. Yei, kato Siluh. Ahai
musim pangujoa nye mining. Kamai idik banyoak ugei agih nahu barreh. Panyingk
kaau nak nyallang? Sakaling jadi, kato Silah. Mudah-mudahan idik lamo agih ahai
panah. Udoah akuh nyammo, aku ganti leh manno lkah! Yei dibagui leh di Siluh
barreh sakaling ngusi Silah.
Idik sampo saminggu udah Silah nyalla barreh, lah panah ahai. Ludoah
Silah nyammo, tapi dakdei nyei ngantui barrih Siluh. Dibiye bee dek Siluh. Lah
sabuloa, duu bulou, masak bulan katigei, lah babarapu kalai ulo Silah nyammo,
idoak ugei adei tanda-tandeu nyei nak mayi silih barrih Siluh. Akhirnye ditanyo
di Siluh kumah mah nyei. Apo kato Silah
mangnga-mangngaih: mano akau adei nyallang barrih kaau? Akau banyoak naheu
padi, banyoak naheu barreh! Pantang akau nyallang barreh ngusi uho maskai.
Ili-ilak kaau parabe Siluh, didangnging uho usiu nih, kamalung akau. Akuh
buneih kaau, barapei nye hargu kaau inih, mungkin samo dinga sikuk kucak!.
Silah memang uho kayo dan Siluh maskai. Bukan main sedih hati Siluh
dibne sititung dek Silah. Idik nyei ngaku adei nyilih barrih Siluh, udah itiuh
Siluh dikato-kato dan dihino nyuh pulo. Hargu Siluh sikuk kucak, kato Silah.
Sannyangk leh Siluh, balekleh nyea kumoah
nyuh mawoah hatai nga sedih dan pilu. Malo itiuh bapika
leh Siluh. Yei bangsengk akau, kato nyei ala atoi, tapi hargu dihi akau inih
idoak nye samo dinga sikuk kucak. Tabayoa di nyei umah mah Silah banyoak nye
barreh basusun ala sarbiu, barahek tpi dindi. Moh akuh nak nalik mancaik, minta
tula supayo
nyei ngikoi sarbu Silah itiuh. Isak bajaloa leh Siluh, suwo leh mancik
gaddoa ala smok. Parabe leh tadih mintak
tula:
Siluh : Caik!. Kaau mbeuh nulung akau?
Mancaik :
Apo itiuh? Apo
nga ditula?
Siluh : Ngikih sarbu Silah!
Mancaik : Pio Ngikoi?
Siluh : Silah ndoak mayi silih barreh akuh.
Mancaik :
Ee, aku ndoak!
Lahai leh Siluh tadih. Samu
lahai apo kato nyei: hei mancik inih! Sakala-kalai aku mintak tula dindoak ugei. Nak
aku daloik kucak supayo nyei makang kaau! Daloik!, kato mancaik tadih. Ging
pulo Siluh bajaloa, suwo leh kucik ito gaddoa, sedang ugu-ugiu. Parabe pulo
nyuh dingan kucik tadih:
Siluh : Cak!.Apo
gawe kaah? Kaau mbeuh nulung akau?
Kucak : Apo itiuh? Apo nga ditula?
Siluh : Makan mancaik! Knyo kaau, gaddoa nye
mancingk!
Kucak : Pio makang?
Siluh : Mancaik
ndoak ngikih sarbu
Silah, Silah ndoak
mayi
Kucak : Ee, aku ndoak!
Lahai pulo Siluh. Samu lahai apo kato nyei: he kucik inih, sakala-kalai
aku mintak tula
dindoak ugei. Nak aku daloik anjek supayo nyei makang kaau! Daloik!, kato kucak
tadih. Ging pulo Siluh bajaloa, suwo leh anjik kunai gaddang tinggi sdang
nyalok. Parabe pulo nyuh dinga anjik
itiuh:
Siluh : Njek!.Pio kaau nyalok? Kaau mbeuh nulung
akau?
Anjek : Apo itiuh? Apo nga ditula?
Siluh : Makang kucak! Knyo kaau, gaddoa nye kucoik!.
Anjek : Pio makang? Apo
salang nyuh?
Siluh :
Kucak
ndoak makang mancaik, mancaik ndoak ngikih sarbu
Silah, Silah ndoak mayi sila eh.
Anjek : Is, aku ndoak!
Lahai pulo Siluh. Kato nyei samu lahai ngusi anjek: he anjik inih, sakalai
inih leh aku mintak tula dindoak ugei. Nak aku daloik imo supayo
nyei makang kaau! Daloik!, kato anjek!. Ging pulo Siluh bajaloa, suwo nye nyuh
dinga imo. Parabe pulo nyuh dinga imu gaddoa sdang muno itiuh:
Siluh : Mo,
mo!!. Apo gawe kaah? Pio
kaau muno? Kaau mbeuh
nulung akau?
Imo : Apo itiuh?
Cubei kato?
Siluh : Makang anjek! Anjik gaddoa nye! Knyo nye kaau
duwengk
nyuh!
Imo : Pio makang??
Siluh : Anjek ndoak makang kucak, kucak ndoak makang
mancaik,
Mancaik ndoak ngikih sarbu Silah, Silah ndoak mayi
sila eh
akuh.
Imo : Ee, aku ndoak!
Lahai pulo Siluh ninggoa imu tadih. Samu lahai apo kato nyei: awas
mpa? Aku daloik buleuh supayo nyei nanjengk mpa! Daloik!, kato imo. Ging pulo
Siluh bajaloa, suwo umpung buleuh tpi jaloa. Parabe pulo nyuh mintak tula ka buleuh:
Siluh : Leuh! Leuh! Kaau mbeuh nulung akau?
Buleuh : Apo greu?
Cubei kato?
Siluh : Nanjak imo!
Buleuh : Pio nanjengk?
Siluh : Imo ndoak makang anjek, anjek ndoak makang
kucak, kucak
ndoak makang mancaik, mancaik ndoak ngikih sarbu
Silah,
Silah ndoak
mayi sila eh!
Buleuh : Ee, aku ndoak!
Lahai pulo Siluh ninggoa buluh
tadih. Sambi lahai apo kato nyei: aku daloik paho supayo nyei nabbang mpa!
Daloik!, kato buleuh. Ging pulo Siluh bajaloa, suwo leh paha tajoa. Parabe pulo
nyuh mintak tula
ngusi paho:
Siluh : Ho!
Ile kaau tajoa
nye! Huh mangilengk! Mbeuh nulung
akau?
Paho : Apo greu?
Kato?
Siluh : Nabbeng buleuh!
Paho : Pio nabbeng? Apo
salang nyuh?
Siluh : Buleuh
ndoak nanjak imo, imo ndoak makang anjek, anjek
ndoak makang
kucak, kucak ndoak
makang mancaik,
mancaik ndoak
ngikih sarbu Silah, Silah ndoak mayi sila eh!
Paho : Is, aku ndoak! Malah akuh!
Ile dakdei nye uho nga siyang ngalli akau ati duniye inih!, kato
Siluh ala atoi. Lahai pulo Siluh ninggoa paho tadih. Samu lahai apo kato nyei:
awas mpa? Aku daloik apai, aku suheu nyei make kaau! Daloik!, kato paho. Idik
akuh takung!. Ging pulo Siluh bajaloa, suwo leh unggung apai sedang mamiro.
Parabe pulo nyuh mintak tula
ka api tadih:
Siluh : Pai! Pai! Kaau mbeuh nulung akau?
Apai : Apo itau?
Cubei kato?
Siluh : Make paho!
Apai : Pio make?
Siluh : Paho ndoak nabbabg buleuh, buleuh ndoak nanjak imo, imo
ndoak makang
anjek, anjek ndoak
makang kucak, kucak
ndoak
makang mancaik, mancaik ndoak ngikih sarbu Silah,
Silah ndoak
mayi sila eh!
Apai : Ee, malah akuh! Aku ndoak!
Lahai pulo Siluh ninggoa api gaddoa tadih. Sambi lahai apo kato
nyei: aku daloik nye ayak! Aku suheu nyei madeng mpa! Daloik!, kato apai. Ging
pulo Siluh bajaloa, ibeu nyuh ka ulu kata ayak nga mangalir ka usiu. Parabe
pulo nyuh mintak tula
ngusi ayak:
Siluh : Ayak, ayak! Tula akau ayak?
Ayak : Apo greu,
Siluh ? Cubeu kato?
Siluh : Madeng apai!
Ayak : Pio madeng? Apo
salang nyuh?
Siluh : Apai ndoak make paho, paho ndoak nabbeng
buleuh, buleuh ndoak nanjak imo,
imo ndoak makang anjek, anjek ndoak makang kucak, kucak ndoak makang mancaik, mancaik
ndoak ngikih sarbu Silah, Silah ndoak mayi sila eh!
Ayak : Is, aku ndoak! Malah akuh ngawe itiuh!
Lahai pulo Siluh tadih. Sambi lahai apo kato nyei ngusi ayak: akuh
daloik nye batiu! Aku suheu nyei nabbengk mpa! Daloik!, kato ayak. Ging Siluh
katappoi ntuk batu banyoak. Dudeuk nyuh ateh. Apo kato nyei ngusi batiu mintak tula pulo ?.
Siluh : Tiu! Tiu! Akau lah mpak nye, Tiu! Tula akau mbeuh?
Batiu : Apo itiuh
Luh? Cubei kato, nteh bisa kamai nulung
kaau!
Siluh : Nabbengk ayak nahoh!
Batiu : Pio nabbengk? Apo
salang?
Siluh : Ayak ndoak
madeng apai, apai ndoak
make paho, paho
ndoak nabbeng
buleuh, buleuh ndoak nanjak imo, imo ndoak makang anjek, anjek ndoak makang
kucak, kucak ndoak makang mancaik, mancaik ndoak ngikih sarbu Silah, Silah
ndoak mayi sila eh!
Batiu : Ooo, jadi! Lahai kaau kateh Luh! Saging
gaddoau ayak kaau
anyauk!
Yei lahai Siluh kateh. Siluh bahu ibea ateh, labih mangarrou batiu
bakumpah nabbak ayak. Idik lamo, tatabbengk leh ayak tadih. Karrai ayak kah
usui nte, udah itiuh mah dilappeh di batu tadih, mah banjir gaddou bata ayik
tadih. Umah Silah dingan bilik padi Silah
anyauk. Umah uho laai, walaupun tpi ayak, basa- basoah leh, dakdei nga
anyauk. Takanjengk uho usiu. Apo greu inih?
Ujoa idoak, kek ayik gaddoa tibei! Mah dikutoik uhuh tabbuh gaddou:
bum,bum,bum. Dikutoik pulo cano: tong nang, tong nang, tong nang. Barihingk uho
kahengk nak ngalli ulu ayak. Apo nga kajadian
di ulu ayak, mako banjir takajjungk bee tibei. Uyauk uho ging kahengk ka ulu
ayak.
Ibei ulu ayak, basuwo uhuh nga Siluh, dudeuk tamannung atai batiu.
Ditanyo uhuh nyei: Pio kaau ugiu iningk muno-muno, Siluh? Apo
gawe kaau iningk? Adei kaau taauk ayik gaddou? Sannyangk bee nyuh Siluh tadih.
Lah uwah uho nanyo bahu nyei ungi. Dnge yeh! Kato Siluh. Bacarito panjoaleh Siluh tadih tentang “kisah
kesedihan nyea uho maskai kareno Silah ndoak mayui sili barreh nyea tadih”.
Faham leh uho tadih dan banyoak nga simpati kah nyei. Dibujukleh makhluk Tuho
yang merajuk dirundung duka itiuh balek. Bajanji uho nak ngukum Silah. Kapadu
Siluh itiuh banyoak uho nga bajanji nak mageh sumbangan, malah adei nga nak
mageh nyea sabidang sawoh. Yei balekleh nyuh ka usiu. Ibei usiu tadih mah anau,
ee udoaaah sakunung ……
Uluk Ngoh, 12 Juli 2004
***






0 komentar:
Posting Komentar