Diberdayakan oleh Blogger.
RSS

Tua Rajei Manaroh





A
cok iko nnyauk Tua-Rajei? Tua-Rajei itiuh kan rajei, pembesar kerajaan. Uho bakuaso, banyoak naheu rakyat. Nyei kayo, idungk sangat pulo snang. Tapi dalam caritu inih, tua-rajei bukan leh rajei sabnarnye. Adei uho jantou, lah tuo  umur liwangk limu puluh taau, diimbeu uhuh nyei tua-rajei. Pio uhu nyimbu nyei tua-rajei, ntokleh. Mungkin sifat nyuh sarupo rajei bee, nak bakuaso. Tua-raju inih  marandei, binui dakdei, lah sahok, anangk dakdei pulo. Gawoi nyuh, yei uho duliu, batani, basawoh-baladoa. Umang nyuh nak leh, tpi bukingk.

“Manaroh” apo klah? Nahoh asal katau nyuh. Nahah pamung misal nye, atau nahah kato. Nahah pamung artinya maricing pamung, manno ililak. Nahah kato yeileh maricing kato, kata sawoh supayo licai abih umpu-umpungk nga adei. Loh itiuuuh?

Dek karno tua-rajei tadih uho tani, pado suatu ahai nyei ging ka sawoh. Sambi mangka nyei nahah kato. Waktu nahah kato tadih, dakdei nyei ngalloi adei kangka. Acok nyauk kangka? Sajnis makatok. Makatok ntu taau iko nyauk, banyoak ala ayak atau ala kulang. Tataroh leh dek tua-rajei tadih punggung kangka, bambeng daheng dan innalillah, matai. Uwah nyei ngimba-ngimboa, nutungk dinga tanoh tapi adei slu-padei ngalloi. Slu padei? Smuk doa, aboa, garoa gigingk. Apo kato slu-padei ka tua-rajei: tua-rajei nak mangngaih bee, bagawe nahah kato basa-basing bee, dakdei ngalla-ngallah. Haa matai kangka. Tau kau nyauk tua-rajei, manang adat kito? Manang hukum uho mambuneah? Kato slu-pdei ka tua-rajei pulo. Snyangk bee tua-rajei, dakdu nyei nyawengk parabi slu-padei.

Adeipun dalam masyarakat kito inih masu duliu, baik dalam masyarakat manusio atau binatoa, berlaku hukum “luko bapampah, matai babangiu, luko saluko, matai samatai” Jadi kaluk adei uho malukai uho laai, sangajei atau idoak, harus disambui. Aji iko ngalloi uho nyambih uho luko? Alat-alat nyuh iyeileh: breh dikingk tamok ala pinggoa, sing saminggei, cinci anya dan harus adei pulo nyallo. Saminggei adeileh duwei satngah rupioh, uwa Balandei. Kaluk mining dituko uhuh dinga uwa kito, barapei bee leh, saribiu, limu ribeu, buleh bee. Sukarela. Cinci anya adeileh cincin uho tua-duliu. Masu duliu cinci anya inih berfungsi jadi uwo untuk mallai. Nyallo yeileh sajnih kunyaik untuk ubengk. Harum mmbeu. Nyallo inih dikunyoh caah-caah, lalu disambui ngusi uho nga luko. Ka lukau nyuh kito nyambui, idoak ka mukau atau ka matau.

Dalam tua-rajei truh bagawe tadih, slu-padei ging nalik cano dinga geu untuk ngihok ngusi uho, ngato tua-rajei tataroh punggu kangka. Cano dapengk geu pun dapengk, lalu slu-padei barahi lkah ging ka tampik tua-rajei bagawe, nunggiu nyei balek. Pto ahai kiru-kiru uku limo satngoh bahu tua-rajei balek. Diihaileh dek slu-padei sambi ngutik gung dan cano gara-garoa:

Tong nang, tong nang, tong nang
Maningkek leh kaau kangka, dimunuwek leh kau kangka
Haa lah  taraningkek-ningkek, ha lah taranuwek-nuwek
Tong nang, tong nang , tong nang…..[1]

Basuwoleh slu-padei dinga karawai. Apo itau slu-padei? Apo greu itiuh?, kato karawai. Hee tua-rajei manaroh, tataroh punngung kangka, matai! Kato slu-padei. Ntu kito tuntauk bangiu!. Oo yei kato karawai. Akau samo. Maai! kato slu-padei. Noh gung, kutak! Akau ngutik canang, kato slu-padei, Yei bajaloa leh nyei uwei tadih ngihai tua-rajei, sambi  ngutik geu wa cano:

Tong nang, tong nang, tong nang
Maningkek leh kaau kangka, manuwek leh kau kangka
Haa lah  taraningkek-ningkek, ha lah taranuwek-nuwek
Tong nang, tong nang , tong nang…..

Waktu nak marupangk bande, basuwo leh dinga luuk mujeuk. Kano iko inih? Kato mujeuk.  Ilak nye ungui gung dinga canag! Kamai ngihai tua-rajei. tua-rajei, nyei manaroh tataroh punggung kangka, matai, Ntu nyei harus mayi bangiu, kato karawai. Kaluk titung akau samo, kato luuk mujeuk. Maai! Kamai inih nalik kantai nye. Maaileh, kutak iko canang nahoh, kato slu-padei. Akau lah mpak! Yei samo leh luuk ujeuk, lah batigu uho leh kawa nyei tadih. Bajaloa pulo, karawai ngutik gung, luuk ujeuk nguti canang :

Tong nang, tong nang, tong nang
Maningkek leh kaau kangka, manuwek leh kau kangka
Haa lah  taraningkek-ningkek, ha lah taranuwek-nuwek
Tong nang, tong nang , tong nang…..

Lah jeeuh bajaloa, suwo pulo dinga puyah. Kano iko ngihai tua-rajei inih? Tua-rajei manaroh, puyah! Tataroh punggung kangka, mataaai!, kato slu-padei. Jadi pio iko ngihai nyei? Kato puyah. Pio mpa dakcok nyauk, puyah! Dakdei iko baraje hukum ngusi uho tuo-tuo? Kato karawai ka puyah. Luko bapampah, matai babangiu, kan ? Jadi kito nuntut bangiu ka tua-rajei. Mmm kaluk tititung akau samo ugei, kato puyah. Maai lkah, kato karawai. Bagabung pulo puyuh tadi dan nyei disuheu ngitik gung.:


Tong nang, tong nang, tong nang
Maningkek leh kaau kangka, manuwek leh kau kangka
Haa lah  taraningkek-ningkek, ha lah taranuwek-nuwek
Tong nang, tong nang , tong nang…..

Jeeuh ugei umah tua-rajei itiuh. Tibeu kawa nyei maraya ayak, suwo dinga cungku taai. Hah kano iko tiuh? Tunggiu akau!. Slu-padei nga karawai sabnar nye ndoak moo taai itiuh. Useuk mbeu. Karno nyei lah nuhauk, yei dibeei ugei leh. Diagehleh dik luuk ujeuk canang ngusi nyei Puyah tattangk ngutik gung. Lah batambah ramai kawa nyei tadih bajaloa balakang tua-rajei. Gung dinga canang tarrauh bee babunyi:

Tong nang, tong nang, tong nang
Maningkek leh kaau kangka, manuwek leh kau kangka
Haa lah  taraaningkek-ningkek, ha lah taranuwek-nuwek
Tong nang, tong nang , tong nang…..

Kiru-kiru limu miningk udah marayo, basuwo dinga gajoah. Kano ging iko nannek inih ramai nye, kato gajaoah. Mpa menghina gajoah! Kato karawai. Lah basungauk akau inih!. Mantang-mantang mpa gdoa, mpa kato akau nannek, mpa nak marawang akau? Mpa nak ngasai, akuh sngangk taringok mpuh! Yei mpu nak nyubeu! Cubei kaluk idoak bangkoak taringok mpuh!. Lla sampangk gajoah nyawengk, slu-padei lah duliu ulo parabe. Adei mpa ngalloi sungauk akuh inih lah panjoa, Goah? Aku kattangk kakai udah itiuh buhingk mpuh ugei, kato slu-padei. Tapasso gajoah lka-lkah mintak ampun. Ampun! Ampun! Kato nyei. Akau bagiging leh, kato gajoah. Luuk ujeuk, puyah dan cungku taai, gla-glak sangngung bee nangngang karawai wa slu-padei mangngaih ngusi gajoah. Ampun, kato gajoah!. Kano iko nga iyei nye inih! Slu-padei ugei nga narrang ngusi gajoah tadih. Hoo kaluk maccam itiuh, kato gajoah: akau samo! Walaupun tasinggung dek parabi gajoah, gembira ulo   kawa nyei tadih gajoah samo.. Apo pulo  gajoah nyuhei kawa nyei naak ati punggung nyuh. Naak iko laleu ati punggeu akuh! kato gajoah. Yei naak leh laleu tadih. Barabbungk kawa nyei tanggoak ati gajoah ngutik gung wa canang sambi basuha-suwok, nampuk tangang:

Tong nang, tong nang, tong nang
Maningkek leh kaau kangka, dimunuwek leh kau kangka
Haa lah tara ningkek-ningkek, ha lah taranuwek-nuwek
Tong nang, tong nang , tong nang…..

Akhirnye lah kek ka umah tua-rajei, basuwo pulo dinga imo. Imo inih lah parnoh ngubeu diktangk katabbung duliu, dikicah di kanca. Sabulou nyei takapok kasaking Bangka-bangkoak badeng nyuh. Digigingk slu-padei kakoi ludoah ugei nyei nyubeu. Jadi nyei ndoak ngato karawai wa slu-pdei nannek Takung nyuh.  Kato imo: akau kiningk inih nangngang adei ungui  uho barami. Ilak nye ungui, gung, canang, ditamboah pulo suaru uho basuha-suhok. Kiro nye iko. Apo inih? Iko ngawai tua rajei? Mano yeng binui? Idoak, kato kawa nyei. Slu-padei ugei  nga disuheu narrang ngusi imo, karno slu-padei nye nga langsung ngalloi pristiwa. Bacaritoleh slu-padei ka imo tentang “nasib kangka yang malang” tadih. Apo kato imo udoah slu-padei bacarito: kaluk titung moh leh, akau samao!. Beei kiningk gung nga canang itih, biye akau tuka  ngutoik! Yei dibageh leh gung dinga canang tadih ngusi imo. He dakcok akau sakali kutak karuweu, kato imo. Maku dibagui nyuh canang ngusi gajoah. Joah, joah, kaau leh ngutik canang, kato imo. Bajaloa leh tadih truh manuju umah tua-rajei, bergembira ria, bersorak-sorai, diselingi bunyi gung dan canang:

Tong nang, tong nang, tong nang
Maningkek leh kaau kangka, manuwek leh kau kangka
Haa lah  taraningkek-ningkek, ha lah taranuwek-nuwek
Tong nang, tong nang , tong nang…..

Garoa nye imo nga gajoah ngutik geu nga cano tadih. Paccoh karuweu. Tapi biye leh, kato luuk ujeuk, kito lah sampo ugei ka umah tua-rajei. Ibeu mah tua-rajei ahai lah glengk. Tua-rajei! Kato kawa nyei basuhok. Dungo kumoah duliu! Bapakkangk kito, manang carau atau dinga apo kayo mayi bangun kangka itiuh  matai! Dakdu nyei nangngang tua-raju itiuh, langsung bee nyei kumoah.

Karno tua-rajei dindoak dibeei barunding mako  kawa banatoa tadih: slu-padei, karawai, luuk mujeuk, puyah, gajoah dan imo, tamasak pulo cungkuh taai, kumpah tangngah ramo. Kawa nyei manarruhkan sidang tentang manang manno tua-rajei nga malecehkan tuntutan para demonstran itiuh. Sampo uku sapulah, lla ugei putaih pakkangk, sedang kawa nyei lah mpak galeu, lah ngantak dan ayik awau dakdei pulo. Mako tideu leh tadih. Puyah tideu ati dapeu. Dapu  uho duliu kan adei abiu; puyah sanno nye tideu ala abiu. Luuk ujeuk talo aleng kanca. Kanca kan tampik ayak, tsangkauk ka dindi dkek dapeu. Cungku taai tideu awah kater, awah katidung  tua-rajei. Acok nyauk kater? Kater kato uho mining dipan, kuwi. Kater tua-rajei dari buleuh, lanti parupah, baaleh dinga tika bgu-cabek. Kasung dakdei.Banteng? Banta uho duliu bukiu jadui, dianyang, ditamok kapih kapongk atau kapih bungo lalo aleng. Karawai tideu ati pintau, slu-padei awa tapak tanggei. Gajoah tideu tnga ramo, sedangkan imo ala smok, dkek gajoah.

Ahai makin malo ugei. Tua-rajei dek lah mpak gawe sio tadih, lah ngaah tideu. Titung pulo kawa binatoa, abih ngaah galeu. Sakitar uku satu malo, tua-rajei tasintok. Apoo leh nga useuk mbeu inih, kato tuaa rjei ala atoi. Huh, geh nye mbeu! Idik taho tua-rajei nyannyung buu buseuk pnoh ala umah tadih, mako bangkingk nyuh nak make sulah, ngalloi. Masu duliu uho tideu idoak paki sulah. Suluh uho duliu dari gattoah. Gattah paroh itiuh, ditamok alah buleuh. Lah kaai kan mpang lilai dak?. Dibanne uhuh angkangk dari papo, dicacok biloah, gattoah tadih dikabbengk ka bilah tadih. Udah itiuh bake! Haa, tro kito, tapi yei asangk nyuh bukan maai. Ito takkuk ideu duwengk nyuh!  
Jadi tua-rajei tadih bangkingk, ging ka dapau, mbih leh apai. Uho duliu mah akuh kato ngusi iko, dakdei uho naheu kurak-apai. Untuk nalik apai paki cattak. Cattak itiuh ala-alat nyuh adeileh   bsi nak, digiseh ngusi batiu. Batung idoak ulo sambarangan tapi gigi pattaih. Dicattak atau digiseh mako tarbingk apai, lalu ditampung dinga abeuk. Abeuk itiuh diambek dari parpah nno, dikikaih manno, dapengkleh abeuk sarupo kapah, mudoah tabake.. Lalu abeuk nga tabake tadih ditok ati sabungk, dimbih manno. Pangambui dari buleuh disabbungk siung. Dek karno payoh nalik apai, mako tiap umoh uho mliharo apai. Bahu apai ditutungk dinga abiu, he lamo tahang apai idungk. Uho nga dakdei nahu apai, yei ging mintangk ka umah uho laai, beei duwu nanyyu-kaai bakabbengk atau tuno. Memang nye uho duliu jadi suluh uhu kawoah mala ahai yeileh suluh duwu nannyo atau tuno itiuh. Tuno acok nyauk? Tanyo bee uho tuo-tuo! Apo akau bee nga narrang ngusi iko!

Babalek kito ka tua-rajei tadih, sedang ngambih apai, mah dilappiu di puyah, karimpang matau. Eh marawo nyuh api inih! Kato tua-rajei. Diambuik nyuh kanca tasangkauk ka dindi, nak madeng apai dinga ayak. Mah dilappiu di luuk ujek nga tideu ala kanca tadih, badaheng idung. Aduh sakingk! Apo pulo inai! Kato tua-rajei heran. Barahi nyuh ka pintau nak lahai kawoah, tapi ibei ka pintau mah dikattangk di karawai. Aduuuh, kato tua-rajei. Bagasungk nyei barahi kawoah tapi tibei di pantak tanggea slu-padei adei iniuk. Digigingk ulo dek slu padei kaki tua-raju tadih. Adah, adah, adah! Batambah kasaking tua-rajei. Apo pulo greu malo inih, kato nyei. Sambi kasaking tadih, barahi leh tua-raju itiuh ka ngaramang umangk. Eee apo, ditidijengk di gajoah dan  nga-ngeh leh  uho tuwu tadih. Ngalloi lah ngngeh-ngngeh,  dicipok leh di gajoah kala sammok, pas ibei di muku iimo. Balabeileh imo. Hee kato imo, dapengk razakki akau. Mako mam-mam leh imo malam itiuh ala sammok. Mah lah balabei sannyangk, dakdei nye ngimbu uho.

Titung leh caritau tadih. Ahai lah sio kawa binatoa nga talo umoah yei kilang tua-rajei. Adei nyei taau tua-rajei lahai kawoah tapi kano ging dakcok kawa nyei nyauk. Nga gajoah, pagi-pagi lah lahai. Nga imo lah kakannyang dik asak angkingk, tideu ala sammok. Akhirnye bubarleh kawa binatang tadih balek ka umah masing-masing. Udoahleh sakunung ……


Uluk Ngoh, 11  Juli 2004


***


 


[1] Seluruh nga tatulih miring, dilgukan dengan irama. Kaluk dakcok manang irama nyuh, beei wa sakuloh, baraje ngusi kamai !

  • Digg
  • Del.icio.us
  • StumbleUpon
  • Reddit
  • RSS

0 komentar:

Posting Komentar